ه‍.ش. ۱۳۸۸ اسفند ۱۱, سه‌شنبه

ترجمه جدیدی از کتیبه " اورباوا" کهنترین شاه- کاهن سومری با استفاده از گویش های شمال خلیج فارس

این مقاله ترجمه ای است، از متن انگیسی وب لاگ دیگر مولف که بخاطر مطالعه پارسی زبانان آنرا ترجمه کرده ایم.

راست گفته است خدای بلند مرتبه بزرگ: " الله خدای شما وخدای اجدادنخستین شما است " 125 صافات

ترجمه جدیدی از کتیبه "اور بابا" شاه – کاهن سومری

با استفاده از گویشهای فارسی شمال خلیج فارس

وسیله فریدون عباسی

این مقاله ترجمه ای است ، از متن انگلیسی وب لاگ دیگر مولف. دراین متن یک آوا نویسی جدید همراه باترجمه کتیبه به فارسی، برای کتیبه ای از "اوربابا/ اورباو/ یا/ اورواو/" شاه -کاهن سومری شهر لاگاش قابل دسترس است. بعلاوه ما در باره نشانه های سومری ka,ke4,lil2 وغیره هم بحث کرده ایم. پیش از این cdli "اولین کتابخانه دیجیتالی خط میخی " یک خط نگاری از این کتیبه در آدرس RIME 3/1. 01.04, ex 234. منتشر کرده است. و در همانجا یک آوانویسی مقدماتی از پورفسور ادزارد سومرشناس معروف(1997) وجود دارد.

ولی ( برای اطمینان از آوانویسی وتطبیق ترجمه).من نتوانستم یک ترجمه و عکس از کتیبه اصلی سومری پیدا کنم.

من این کتیبه را بطور تصادفی و بقید قرعه انتخاب کرده ام ، و آنرا براساس آوانویسی پروفسور ادزارد ترجمه کرده ام.



آوانویسی متداول توسط ادزارد و دیگران                            ترجمه مرسوم

ستون 1

1- (d) nin-gir-su                                         برای نینگرسو ( نامی خدائی؟)

2- ur-sag kal-ga                                          جنگجوی مقتدر

3- (d) en-lil2-la                                            برای انلیل ( نامی خدائی؟)

4- ur-(d)ba-ba6                                           اور بابا ( نام شخص)

5-ensi2                                                         حاکم نشین ِ

6- lagaš(ki)                                                   لاگاش( نام شهر)

7-dumu tu-da                                                 فرزند تودا

8- (d)nin-a2-gal-ka-ke4                                برای نینا گال ( نام یک الهه ؟)

9- nig2-du7-e pa mu-na-e3                            تیر(چوبی) و پوشال (کاه برای کاه گل)

                                                                      سقف را در آفتاب خشک کرد.؟

ستون2:

1- e2 ninnu-anzu(mušen) babbar2-ra                اسم یک معبد " برای عقاب سفید

                                                                         (اساطیری) اِنینو( را)" - م

2- mu-na-du3                                                    او ساخت.

3- ki-be2 mu-na-gi4                                        درجای قبلی بازسازی کرد.



تفاسیر:

در آوانویسی ما تنها تلفظ رایج برخی از نشانه ها را برای رسیدن به گویش های فارسی "ش" و"ب" تغییر داده ایم ( کاری که بین سومر شناسان مرسوم است)، وباتلفظ دیگری از همان نشانه جایگزین کرده ایم. بندرت لازم شده است ، که بدلیل نبودن صامت یا مصّوتی در نگارش سومری اقنباس شده ازدستگاه آوائی اکدی ویا بدلیل تغییرات گویشهای فوق در طول هزاران سال از صامت یا مصّوت دیگری استفاده شود.

( گویش های فوق که از خانواده گویش های فارسی شناخته میشوند. در اغلب نقاط شمال خلیج فارس و نزدیک بین النهرین کهن وجود دارند.)

دراینجا، دراین نوشته آوانویسی ما بسیار شبیه به گویش "ش" میباشد.ولی ترجمه ما از هر دو گویش است. من بیشتر از گویش " ب" سود برده ام.



آوانویسی جدید کتیبه:                                   ترجمه جدید براساس گویشهای بالا

ستون 1

1- ilu/allo nin-gir-su                               ایلی /ایلو/اللو/ الله؟ مراقب و برافروزنده روشنائی /

                                                             الله ؟ پاسدار روشنائی

این عبارت اسمی که درترجمه های متداول برای نام یک خدا استفاده شده است تقریباً درگویش " ش " کمتر و در گویش " ب" بیشتر با تلفظ " allo munes-ku ger-su معنی " الله حافظ وبرافروزنده روشنائی (آفتاب ) " را دارد. در این عبارت Ilu " خدا" و munus سومری " زن" ترجمه شده است. و نشانه اسم در حالت معرفه ku است. ger ریشه" گرفتن" است ، و su روشنائی است. و در ترجمه های متداول آنرا نام یک خدا " نین گیرسو" و بخشی از آن را نام یک معبد "گیرسو" می نامند.

2- (h)ur-sa12(-r) kal-ga                          دلاور؟ آبادی ولی در ترجمه های متداول آنرا" جنگجوی مقتدر " ترجمه میکنند.

ممکن است این عبارت معنی " سرپرست آبادی های اطراف " تالاب ، هور" را داشته باشد. kal در هر دو گویش وگویشهای فارسی شمال ایران و شمال خلیج فارس معانی مختلفی مانند "خانه ، آبادی ، یا واحدی کوچکتراز ده را دارد" kala و kal-kal در این گویشها حالت جمع این کلمه را نشان میدهند. مثل: kal-khoran, (اردبیل) dabu-kala ( آبادی های دابو مازندران)kal-ga مسجد سلیمان kal-at با نشانه جمع عربی درخراسان ، kal-i-bar(d) کلیبر و kal-ma-kara لرستان.

3- ilu-(h)en-lil2-la/e-ra این عبارت نیزبصورت نام یک خدا پذیرفته شده است. اما در گویش "ش" hen و henta معنی " بسیار عظیم" را دارد ، و lil معانی مختلفی مانند : همه ، ازدحام ، هجوم دسته جمعی ، یک مجموعه ( ساختمانی ، آبادی های حومه یک شهر.. وغیره) ،جمعیت و چیز های شبیه آنرا دارد. و" لیل کردن " بمعنی " هجوم دستجمعی کردن، و ازدحام کردن" هم برای انسان و هم برای جانوران است. بطور مثال : زنبور ها سر مردم لیل کردند، بمعنی " زنبورها دستجمعی به مردم هجوم آوردند." میباشد. یا معنی همه حومه وتوابع( دهات و شهرک های) یک شهر را دارد. و بطور کلی بیانگر یک بخش از یک مجموعه ونظائر آن است.

آنتون .پ .دایمل در کتاب" فهرست لغت سومری - اکدی " 1934 ص .156 در باره نشانه سومری lil2 میگوید: کلمه lil2 معادل کلمه اکدی ZAKIKU, ZIKIKU وغیره، معنی " باد، طوفان ، هجوم ،گردباد، ازدحام، گرداب ، دشت و غیره" را دارد.

بنا براین ، کلمه lil2 سومری در یک عبارت اسمی سومری مانند : lugal-Urim5(ki)-ma-lil2 نگارش درست عبارت است، و lugal-Urim5(ki)-ma-ke4 یعنی تلفظ ke4 بجای lil2 غلط است. ومعنی عبارت " شاه سرزمین اور و توابع " درست است. و عبارت ilu/an (h)en-lil2-la2-ra بمعنی " ( الله؟)/ ایلو بزرگ همه( مردم)" است. دایمل در همان صفحه میگوید: (d)En-lil2-la2 معنی " سرور باد، صاحب گردباد، خدای طوفان " را دارد.

بعلاوه ، در گویش های ش و ب کلمه gard-lil-la/e معنی " گرد باد، طوفان " را دارد. سر آخر ، lil-la/e معنی " لوله" را در این گویش ها دارد.

4- عبارت ur-(an)ba-ba6 برای این عبارت اسمی که یک نام شخصی است ، ما چیزی برای گفتن نداریم ، زیرا ، این نام در هردو گویش ذکر شده ناشناخته است، و در مورد ریشه شناسی آن نمی توانیم بحث کنیم. اما تصور میکنیم ، با تلفظ (h)ur-ilu-ba-cham معادل ur-ilu-ba-šam این عبارت معنی " هور( تالاب) ایلو سرسبز باد" را دارد.

در اینجا hur بمعنی " هور یا تالاب" است. ba وجه آینده فعل بودن است. کلمه " چم" مرتبط با گیاهان روئیده در تالاب است. که هم اکنون نیز در گویش گیلکی بصورت " چمخاله " وغیره مرسوم است. توجه گردد، آثار کشف شده از تدفین های جنینی پیش هخامنشی در گیلان نشان از ارتباط این منطقه با آئین مذهبی سومری را دارد. و کلمه " گیل یا جیل" خود یک کلمه سومری بمعنی " نی " تالاب است. گویش های ش و ب اکنون بدلیل دوری از تالاب های ایران دیگر از کلمه " چم" استفاده نمی کنند. ولی زندگی روزمره سومریها شدیدآ به هور ها وابسته بود. با وجود این ، این عبارت نام یکی از قدیمی ترین شاه - کاهن های سومری مشهور به "اوربااو" است.

5- کلمه ensi2 = pa-de4-še2 .

این نام با تلفظ " انسی " در ترجمه متداول معنی " شاهزاده ( تحت الحمایه )" را دارد. ولی در دو گویش فوق الذکر با تلفظ " پادشو/ پادِشا" معنی" فرماندار تحت حمایت شاه " یا " پائیده شده از سوی شاه " را دارد.pade صفت مفعولی مجهول از مصدر پائیدن" پائیده شده" و še2 یا ša "شاه" است.



6- Lagaš(ki) = Šir-bur-la-ki .

این عبارت اسمی یک نام جغرافیائی بمعنی" لاگاش" یا " شهر لاگاش" است . درفرهنگ لغات سومری دانشگاه پنسیلوانیا (PSD) معنی این نام با آوانویسی nu11-bur-la " مخزن، انبار" ذکر شده است. ولی ما تصور میکنیم ، با تلفظ šerborra معنی " موج شکن" یا " طوفان شکن" را در هر دو گویش بالا دارد. در هر دو گویش برخلاف تصور سومر شناسان نشانه ki یا معادل آن gu14 بمعنی " جا، مکان، سرزمین" در عبارت خوانده میشود و معنی خود را بیان میکند. برای مثال Lagaš-ki/gu14 ، " محل یا سرزمین لاگاش" خوانده میشود. و بنظر میرسد، در زبان سومری هم باید این نشانه تلفظ شود.



7- عبارت dumu tu-da معادل domo hu2/khu-da .

کلمه dumu در سومری معنی " فرزند( پسر یا دختر) را دارد. در گویش ش هم domo یا عقبه معنی فرزند( دختر یا پسر) را دارد. بعلاوه معانی : دنباله ، دنباله رو ، پیرو، مقلد، بعد از، پشت سر ( و در کلمات domo-sar = dumu-sag معنی" پشت سر، بعداز ، اولین مقلد یا پیرو، فرزند بزرگ، یا اولین پسر.. را دارد.) معنی عبارت سومری همانطور که در بالا گفته شد در یک ترجمه رایج " فرزند تودا" است. ولی اگر بصورت domo-kho-da یا " دُمُ خدا" تلفظ شود ، معنی " پیرو خدا" را دارد، یا یک اسم شخص را نشان میدهد.



8- عبارت (d)nin-a2-gal-ka-ke4 معادل ilu ini3-ed2 gal(-la/le)ka lil2 .

در اینجا عبارت معادل یا دومین عبارت در گویش ش تقریباً معنی " ایلو ( خدا) همه (مردم) را می آفریند." را دارد. در اینجا و سایر جملات اسمی نشانه -ka در گویش ش نشانه اسم معرفه است . البته تلفظ های دیگر این نشانه بصورت های ku,ke هم در سایر گویش های هم خانواده همین کاربرد را دارد. ولی کابرد نشانه ka ,ku,ke در این گویش ها عمومیت ندارد، وگاهی نشانه های -e یا -a جایگزین آنها میشود، و اغلب نیز اسم معرفه فاقد نشانه است. ما تصور میکنیم در سومری هم باید چنین باشد.



9- عبارت nig2-du7-e pa mu-na-e3 معادل ša(chi)-ru e-pa mu-na- utu(afto/awto)-ra2 .

این عبارت در یک ترجمه متداول معنی" از آنچه شاخ وبرگ که مناسب باشد.(؟)" را دارد. ولی در دو گویش بالا با تلفظ عبارت دوم معنی" ( هر) چیزی که سقف را محافظت کند. ( مانند تیر چوبی و شاخ برگ وپوشال وکاه) ، در جریان آفتاب ( برای خشک کردن) می نهاد." کاه برای کاه گل، تیر چوبی و شاخه و برگ برای سقف معبد را در آفتاب خشک میکرد. و ترجمه سلیس آن با گویش های ش وب " چیزهای ( تیرچوبی وپوشال) پوشش سقف را ، روزها درآفتاب خشک میکرد." است.

تفسیر: سومرشناسان کلمه e3 را بصورت یک اندیشه نگار میشناسند، ولی این کلمه از دونشانه utu بمعنی " آفتاب" یا در گویش های فوق بصورت های afto " افتو" یا بعضاً " اووتو awto" همان تلفظ " آفتاب" را دارد. و ra2 ریشه فعل " رفتن" در این گویش ها است .، و حد اقل دراین گویش ها اندیشه نگار نیست. معنی تحت اللفظی utu-ra2 یا afto-ra " گذار ایام" است، و اشاره به استفاده از تابش آفتاب برای خشک کردن چوب وشاخه و غیره برای سقف معبد در طول روزها دارد.

ستون 2.

1- عبارت e2 ninnu anzu2(mušen) babbar2-ra-ni معادل

lil2 ninnu an/dimmer,dimer(dambar/damar)-pir5 utu(afto)-ra-ni

این عبارت اسمی در ترجمه های رایج نام یک معبد بنام " اِ نینو انزوبربر" است ، وکل عبارت " برای معبد اِ نینو انزوبربر" است. و در دو گویش ذکر شده معنی " او روزها مجتمع اِ نیننو را برای پرنده آسمان پرواز،" دارد. دقت شود، که dambar یا damar در دوگویش بالا یک مفهوم نمادین از آسمان است. و معنی یک سرپوش وارونه بر روی چیز دیگر را دارد. ( نظیر اتمسفر زمین که مانند یک نیم کره روی زمین بصورت وارونه قرار دارد. و آسمان نامیده میشود.).

2- mu-na-du3 معادل mu(me/mo)-na-da3

ترجمه متداول این عبارت فعلی " ساخت" است، که وجه سوم شخص ماضی مطلق میباشد. ولی در هر دو گویش معنی " " می ساخت، یا بنا می نهاد" را دارد، که عبارت زمان فعل ماضی استمراری سوم شخص رانشان میدهد. در مورد زنجیره افعال به دلیل اهمیت موضوع، مایلم در یک مقاله جدا گانه مفصلاً بحث را ادامه دهم .



3- عبارت ki-be2 mu-na-gi4 معادل gu14-bi mu(me/mo)-na-ga8 .

در یک ترجمه معمولی این عبارت معنی " بازسازی کرد" را دارد. ولی در دو گویش ش و ب معنی " جایش بود، در جایش می ساخت، یا می نهاد." را دارد.



نتیجه: براساس گویش های فارسی شمال خلیج فارس از جمله دو گویش فراگیر تر بالا ترجمه این کتیبه که یکی از کهنترین کتیبه های سومری اولیه است به شرح ذیل است.

ستون یک:

سطر1- ایلو( خدا) پاسدار روشنائی ( روز). یا خدا بر افروزنده روشنائی ( آفتاب).

سطر 2- (خدا) نخستین سرور آبادیها( مردم).

سظر 3-( برای) ایلو عظیمتراز همه.

سطر4- هورایلوباچم ( نام شخص با معنی " تالاب خدا سرسبز بادا")

سطر 5- پادشو( پادشاه = حمایت شده از سوی شاه)

سطر 6- سرزمین لاگاش ( اسم مکان)

سطر 7- پیرو خدا ( یا فرزند تودا)

سطر8- برای ایلو (که)همه جمعیت ها را خلق می کند.

سطر 9- چیز های برای پوشش سقف (معبد) را در طول روز ( درآفتاب) خشک میکرد.



ستون 2:

سطر 1- مجتمع نینو پرنده آسمان پرواز را در طول روزها

سطر 2- میساخت

سطر 3- جای (قبلی) آن بود، ( مجتمع را ) در جای آن میساخت.

آوانگاری ما

1-Ilu/allo nen/nin-ger/gir2-su

2-ur-sag/sa12(r)kal-ga

3-Ilu/allo (h)en-lil2-la2

4-(h)ur-ilu-ba-šam

5-pa-de-še2/a/o

6-lagaš-gu14/jo

7-domo hu2-da

8-ilu/allo ini3-ed2 gal(-la)-ka lil2

9-ša2(chi)-ru5-e-pa mu-na-utu(afto/awtu) ra2



column 2:

1-lil2 ninnu-an(dimmir/dambar)-pir5[bah(-an-de ?)] -utu(afto)-utu(afto)-ra-ni

2-mo/me-na-da3/de

3-gu14/ju-bi me-na-ga8


شاد باشید.

هیچ نظری موجود نیست:

ارسال یک نظر