ه‍.ش. ۱۳۸۹ فروردین ۶, جمعه

بخش پنجم کتاب پوبل" زمینه های دستور زبان سومری" موضوع زنجیره سازی اسم و فعل

برای آشنائی پارسی زبانان با گفتارآرنو پوبل یکی از مشهورترین سومر شناسان جهان بخشی از کتاب او را در این جا ترجمه وتقدیم مینماید،اساتید دستوری زبان فارسی اگر مطالعه و دقت نمایند چیزی همسان ترتیب کلمه در جمله مشابه زبان فارسی خواهند یافت ، که در هیچ زبان دیگری مانند آنرانمی توان یافت.ضمناً به همسانی کاربرد تنها یک فعل برای چند جمله زنجیره مانند زبان فارسی توجه شود.

بخش پنجم کتاب پوبل" زمینه های دستور زبان سومری" موضوع زنجیره سازی اسم و فعل در سومری ترجمه فریدون عباسی از آلمانی
بخش V ساختارهای زنجیره ای ( کلمات) از آرنو پوبل

98- 1 .یکی از خصوصیات کلمات مرکب سومری از طریق اتصال زنجیره ای تک تک کلمات ساده دستوری حاصل میشود، ولی اجزاء بی معنی یا غیر دستوری در این زنجیره آورده نمی شوند. در نتیجه زنجیره از تعدادی کلمه یا حروف دستوری معنی دار ورشته وار در کنار هم قرار میگیرند. این رشته کلمات به هیچ وجه اختیاری ایجادنمی شوند، وتابع جبر مکان کلمه یا حرف در عبارت زنجیره هستند. ساختار کلمات مرکب زنجیره ای با نمودار ذیل نشان داده میشود.
a اسم + b اضافه ملکی یا صفت وصفی یا عبارت ربطی  + c اضافه ملکی یا ضمیر ملکی یا ربطی + d ضمیر پرسشی یا ضمیراشاره یا ضمیر مشترک + e نشانه جمع+ f حروف اضافه +g فعل معلوم).
مثال: lugal-kalaga بمعنی " شاه توانا" در نمودار بالا= ( اسم + صفت ) درسطر3 کتیبه A مُهر" ابیسین"؛ یا udug-$aga-zu بمعنی" توقهارتری" =( اسم+ صفت + ضمیرملکی) درسطر20 ستون3 کتیبه استوانه A از" گودا" ؛ یا á-zida-mu-$ù بمعنی " در قبال درستی های من" =( اسم+ صفت+ ضمیرملکی+ حرف اضافه) در سطر264 مجموعه CT 16, 1ff ؛ یا $dumu-mu-mé بمعنی " پسران من" = ( اسم + ضمیرملکی + نشانه جمع ) در سطر22ستون48 مجموعهBE VI 2 Nr. ؛ یا lù-e-me$-a بمعنی " براین مردم" =( اسم + ضمیر اشاره + نشانه جمع + حرف اضافه) درسطر27 ستون5 مجموعه HGT 152 ؛ یا lù-e-me$-ra-imea بمعنی "(او) بالای این مردم( بود.)" = ( اسم + ضمیراشاره + نشانه جمع+ حرف اضافه + فعل معلوم) در سطر30 ستون 5 مجموعه HGT 152 ؛ یا Nibru-ki-ta-ginna بمعنی " از (شهر) نیپور آمد" = ( اسم + حرف + صفت فعلی) در سطر12 مجموعه RTC 376 ؛ یا lugal-mu(-r) unādu(g) بمعنی " به سرورم بگو" = ( اسم + ضمیر ملکی + حرف اضافه + فعل) در سطور3و4 مجموعه ITT I 1170 ؛ یا درعبارت namlugall-a(k)-mu بمعنی " نام شاهانه من"= ( اسم + اضافه ملکی وصفی + ضمیر ملکی ) درسطر53 مجموعه 98,99 LIH ؛ یا در عبارت زیر dumu-uru-n(i)-ak-ene(-r) gù-munade3 بمعنی"او به فرزندان شهرش سخن گفت" = (اسم + مضاف الیه + نشانه جمع + حرف اضافه + فعل ) در سطور23و24 ستون2 مجموعه RA IX S.112ff. وسطور9 X S. 99 Vs ؛ یا در عبارت زیر ,-d)Utu-namlugal-ani-bibgull-a,-$a بمعنی" برای" اوتو" ( خدای آفتاب ) سلطنت بزرگی بر پاشده است." = ( اسم + عبارت ربطی + حرف اضافه + فعل ) در مجموعه BE VI 2 S 106 ؛ یا (d)Nin-hursagga,-)ama,-i-n-dímm-enn-a,-mul,$a بمعنی " برای ( الهه نین خورساگگا) مادرم (که) مرا بوجود آورد."=( اسم + عبارت ربطی + ضمیرملکی+ حرف اضافه ) درسطور44و45 مجموعه LIH 98.99 ؛ یا lù-name بمعنی " هر(قبل از نفی: هر یک .) انسانی" = ( اسم + ضمیر نامعین ) در سطور 27و29 CT 17, 19ff ؛ یا ibila-ni-ana-me-a-bi بمعنی " هر( قبل از نفی: هریک) وارٍث او" =( اسم + ضمیرربطی + ضمیرنامعین) در سطر15 ستون 45 مجموعه BE VI 2Nr. ؛ یا ab-ani-name$  بمعنی " تمام قلب او( همه را دلش خواسته) "= ( اسم + ضمیرربطی + ضمیر نامعین ) در سطر6 مجموعه 4 R 20 Nr 1 Vs قابل ذکر هستند.



99-2. ترتیب قرار گرفتن تک تک کلمات ، عبارات ونشانه های دستوری در زنجیره نمودار بند بالا، بطورکلی تا آن درجه ازاطمینان، بصورتی مستدل ومنطقی است، که میتوان به دقت تمام کلمات زنجیره را پیش بینی کرد. کلمات اسمی، وعلاوه بر آن همیشه اولین کلمات اسمی تمامی جملات ساخته شده در زبان سومری در نمودار ذکر شده ، در ابتدای جمله آورده می شوند، وهمواره این صورت ثابت است، وهریک از اسمی های دیگر در واقع درکناراسم اول آورده می شوند؛ و بدین طریق جمله تشکیل میشود.
ولی مثلاً: درمورد ساختار صفت وصفی" سبز" خود بصورت یک جزء ساده ومهم ، مفهوم ضمیر ملکی " مال من" را هم نشان میدهد. واین اسمی های تجریدی نیزخود مفهومی نظیر" به" ، " برای" وغیره را نیز دارند. دراصل اقسام کلمات طویل یا کوتاه هم قابلیت چنین تاثیری را دارند. وجود اجزاء تجریدی در جمله یکی از عوامل اصلی عبارت سازی در زنجیره هستند، واین قابلیت را موجب شده اند. همینطوراین ترکیبات همراه با اسم، با مفاهیم یکسان یا مرتبط ، کلمات جدیدی میسازند. از اینرو مثلاً ازمعنی عبارت " آن خانه بزرگ" در جمله، مفاهیم " خانه من"، به خانه" وغیره هم فهمیده میشود. چه به راستی در زبان سومری با روش پیوند وترکیب کلمات ونشانه ها مثلاً از ترکیب é بمعنی "خانه" وgal بمعنی " بزرگ" کلمه é-gal بمعنی" خانه بزرگ" ساخته میشود، که مفهوم " کاخ" را بیان میکند. یا از پیوند lù بمعنی " مرد" وgal بمعنی " بزرگ" ترکیب lù-gal " مردبزرگ" مفاهیم " شاه" و" سرور" را نشان میدهد؛ یا sukkal بمعنی" وزیر" وmah بمعنی" عالی ، اعظم" ترکیب sukkal-mah بمعنی " صدراعظم، نخست وزیر" وغیره قابل ذکر هستند.( بند136 هم دیده شود.).
100- ترتیب کلمه در جمله ونظم منطقی آن در زبان بازسازی شده سومری ، منحصر به این زبان نیست . بلکه در سایر زبانها نیز کم وبیش چنین نظم منطقی مشاهده میگردد، وتا حدودی بطورذاتی رفتار مشابهی را ارائه میدهند. مثلا: درآلمانی و انگلیسی ، چنین ترکیب سازی وترتیب کلمه در جمله معمول میباشد، وساختار جمله در این دوزبان مشابه است. نمونه های مقایسه این دوزبان


     انگلیسی                    آلمانی

1- er ging him                 hi went 

2- zu                          to

3- des Gottes               the god's

4- erhabenem                 sublime

5 - Hause                   hause .
 بطور خلاصه بترتیب معادل کلمات سومری (1) ì-gin (2) $ù (3) dingirr-a(k) (4) ma‹ (5) é هستند. تمام جملات بالا ، با وجودیکه گستردگی زیادی ندارند، بخوبی تفاوت بسیار عمده را بین زبان سومری وآلمانی ، یا ترتیب واژه وجمله بندی در زبان انگلیسی نشان میدهند. مثلا زنجیره کلمات سومری با اسماء تجریدی شروع شده اند، وبتدریج مفاهیم تجریدی بسوی کمتر شدن گرایش دارند . برعکس، زبان های آلمانی وانگلیسی از مفاهیم تجریدی کمترشروع میکنند ، و بتدریج به مفاهیم تجریدی بیشتری گرایش دارند .

101- ثبات واستحکام قابل توجه قواعد و ساختار جمله سازی زبان سومری که دربالا ذکر شد، بطور حیرت انگیزی معلوم است.اگر دقت گردد، مثلاً در نمودار ذکر شده همسانی جایگاه اضافه ملکی وعبارت ربطی ، یا صفت توصیفی در زنجیره کلمات ؛ نشان رفتار عقلائی سومریها واخلاف آنها درنظام دستوری زبان سومری است. همینطورهم مشاهده میشود، حروف اضافه با حالت اضافه ملکی ، حروف ربط باحالت اضافه ملکی وضمائر مالکیت هریک با تغییرات منظم در مقام خود در زنجیره عبارت قرارمیگیرند. این موارد با جزئیات بیشتری در صفحات بعد تشریح میشوند.
102-علاوه بر آن عبارات زنجیره ای میتوانند ، نیاز های جملات عبادی ونیایشی را هم تامین کنند. این تصوروجود دارد، که چه نیازی به زنجیره سازی کلمات در زبان سومری بوده است، وجداسازی آنها چه اشکالی را باعث میشد. پاسخ آن است، که احتمال دارد، از نظرمنطقی زنجیره سازی وساخت کلمات مرکب ، بطور طبیعی در بیشتر موارد به فهم بهتر فعل عبارت آن زنجیره کمک میکرده است، وآنرا از عبارت زنجیره ای دیگر متمایز می نموده است. مثال: Hammurabi-…(-e)… d)Ninni-ki-agga-ni-r Hallab,-uru-nam-nin-ak-an(i),-a


. É-zi-kalamma(-k),-é-ki-agga-ni mu-na-ni-n-du3

بمعنی " حمورابی ...( برای) الهه محبوب خود، Ninni ، الهه شهر Hallab ، ( در آنجا) معبد محبوب اوÉ-zi-kalamma را بناکرد.". سطور 34 تا40 مجموعه LIH 61 . در عبارت بالا مکان اتمام جملات مستقل زنجیره چنین هستند. Hammurabi-…-e munanindu," حمورابی ...بناکرد." d)Ninni-..-r munanindu, " برای الهه نین نی ... بناکرد" ، Hallab-…-a munanindu " در... خالاب ... بناکرد." ، و munanindu É-zi-kalamma " معبد ازیکلاما" بناکرد." آنطور که مشاهده میشود، در جملات مستقل زنجیره فعل در برخی جملات وجود ندارد، وحذف شده است. و فعل با وجود گوناگونی جملات مستقل، تنها در انتهای جمله آخر زنجیره وجود دارد، وبه قرینه مفهوم فعل در سایر جملات هم انعکاس می یابد. در نتیجه برای تمام جملات تنها به یک فعل بسنده شده است ، و سایر جملات لزوماً نیازی به فعل ندارند، بلکه بطور ضمنی دارای مفهوم فعل انتهائی میباشند.

103- جایگاه " اسماء تجریدی" در زنجیره بطور طبیعی باز هم میتوانند، از یک" ضمیر اسمی" ناشی شوند. مثال: mà-ra بمعنی " بمن، برای من، مرا" ؛ یا ene-da بمعنی " با او"؛ یاmenzen-da-numea بمعنی " بدون شما" یا " وقتی او با شما نیست" = ( ضمیر اسمی+حرف اضافه+ مفهوم فعل) در سطر35 ستون7 مجموعه HGT 152 قابل ذکر هستند.
در این جا بدلیل محدودیت کاربرد نشانه های سومری "خ" و"ش" ، به ترتیب از نشانه های h و$ استفاده شده است.  لطفاً در صورت علاقمندی مباحث را دنبال کنید. شاد باشید.


رار

هیچ نظری موجود نیست:

ارسال یک نظر