ه‍.ش. ۱۳۸۹ خرداد ۳, دوشنبه

اعداداصلی سومری از آرنو پوبل

در اینجا بخش دهم کتاب زمینه های دستور زبان سومری از پرفسور آرنوپوبل  برای آشنائی فارسی زبانان از زبان آلمانی ترجمه و تقدیم علاقمندان میگردد.

X – اعداد حرفی

1- اعداداصلی

287- الف – خلاصه مطالب:

عدد: عدد:

1- di$,de$,dili ; a$(a$a),u$u) ; ge " یک"   (20)$ ni$ ، ne$ ( <; ni-a) " بیست"

2- min,man,mena " دو"         ( 30) u$u " سی"

3- e$ " سه"          ( 40)nimin,n‰n <; ni-min) " چهل"

4- limmu (lammu) " چهار"           ( 50) ninû,ninnû (<; nimin-u) "پنجاه"

5- ia " پنج"     ( 60)$ ge$,gi مانند $ mu " شصت"

6- ā$ ( < ia-a$) " شش" (600) ge$-u, مانند mu$-u " ششصد"

7- imin,umun ( <; ia-min) " هفت"   (3600) $ar " سه هزار وششصد"

8- ussu " هشت"    (36000) ar-u$ " سی وشش هزار"

9- ilimmu (<; ia-limmu) " نه"   (216000) $ar-ge$ ( یا ?$ar-gal )" دویست و شانزده هزار"

10-u,a,‹u,‹a "ده"   (2160000) [?ar-ge$-u ($ar-gal-u$)] " دوملیون صدوشصت هزار"

288- ب – با روش نوشتاری :

1- این اعداد در دوره کهتر سومری با روش زیر نوشته میشدند:

1/(الف)- نشانه عدد1 از طریق عمودی قرار دادن ( یعنی، با قرار دادن وترکوچک نیم بیضی رو به بالا) شکل های نیم بیضی مانند، کوچک که در خط افقی ومستقیم بالا با قلم ضخیم تر رسم شده و نگارش خط منحنی زیر خط افقی بصورت نازک ، نشان داده میشود.

1/ (ب)- نشانه عدد "ده" 10 با دایره ای میان تهی کوچک که با قلمی نوک گرد تهیه میشد ، رسم میگردید.

1/ (ج)- عدد 60 با عمودی قرار دادن ( یعنی : با گذاشتن وترکوچک نیم بیضی روبه بالا ) نیم بیضی بزرگتر وضخی متر ا ز نشانه عدد 1 با قلمی مشابه رسم میشد.

1/ ( د)- عدد 600 ترکیبی از نشانه 60 با دایره نشانه 10 در داخل آن است.

1/( ه )- عدد3600 بوسیله دایره ای بزرگتر وضخیم ترازنشانه 10 نشان داده میشود.

1/(و)- عدد 36000 دایره بزرگ بالا و در داخل آن دایره نشانه 10 بدست میاید. وتوانهای عدد 60 هم از طریق تکرار ضرب این عدد درخود بدست می آید. مثال: 60*60*60 = 216000 = 603

وبهمین ترتیب از ترکیبات مختلف دو سه عدد و 1، 10 و 60 با جمع وضرب آنها اعداددیگر ساخته میشدند.

289- در کتیبه های موخر این شیوه خطاطی گسترش داده میشود، در نتیجه نشانه اعداد1و60 تبدیل به میخ های عمودی کوچک وبزرگ میشوند، ونشانه عدد10 شبیه زاویه قائم که در وسط ضخیم و بتدریج به طرف ضلع ها نازک میشود، ظاهر میگردد. عدد 3600 بوسیله چهار گوشه ای از ترکیب چهار میخ درست میشود، وبرای عدد600 از ترکیب دو نشانه جدید 60 و10 درحالیکه راس زاویه عدد10 به وسط نشانه 60 مماس است نشان داده میشود. وبهمین ترتیب ازجمع وضرب و ترکیبات سه نشانه ذکر شده اعداد جدید شکل میگیرند. پیشرفت جدید در نظام عددنویسی از صورتهای خط منحنی به خط میخی ، احتمالا از نظام نوشتاری دیگری اقتباس شده است ، و بطور مثال نشانه های gur , و kû iرا بدست آورده اند، واز نظام نگارشی کهن احتمالا نشانه های مشخصی را انتخاب کرده اند. برای کسر ها هم مثلا یک پنجم gur و ubu رامعادل نصف ikû تعیین کرده اند.

ودر مورد ikû باز هم موفق شدند، از آن واحدی برای سطح ایجاد کنند. و برای خواندن اعدادجدید با استفاده از ارزش آوائی$  aویهمین ترتیب برای "یک" ارزشهای آوائی di$ و gî را هم اضافه کردند. ارزش آوائی i ناشی از ia تقریباً بصورت í در کتیبه ها برا خواندن عدد5 پدیدار میشود، و در آخر نشانه sar در شکل تازه برای hi استفاده شده است.

 290/2 – دستورعددنویسی در نظام نگارش سومری ، چنین است، که همیشه عدد بزرگتردر پیش عدد کوچکتر آورده میشود. درآنجا آن ضروری است، که در جای کمبود توان عدد ( بجای بتوان رساندن وتوان عددی) گذاشته شود. برای صفر در سومری هیچ نشانه خاصی وجود ندارد.


در نتیجه این ترتیب عدد نویسی ، بازهم اعدادفرد بواسطه ساختار دقیقی برحسب نظام توان عددی ( بند295 دیده شود.) رفتار میکنند، ومی تواند برحسب نظام عددنویسی سومری ، دقیقا مشابه روش جمع کردن ، نظیر روش امروزی نظام عددنویسی ما بکار برده شود.

291- ج – اعداد ذکرشده، قابل قیاس ومشابه تنها برای " یک ها" بطور قطعی تایید شده اند.

مثال ها را در Vok Ass. 523 kol. 150-53 , 331-34 ,366 ، در آنجا نشانه های a$,ge$,di ( بجای$ de) و dili بعنوان معادل اکدی i$ten بمعنی " یک" بکار رفته شده است.بنابراین چون این صورتهای عددی، خود  آنها مفهوم بوده است، در عوض آنها را برحسب همدیگر به کاربرد ه اند. ولی هنوز هم باید برای یک محقق این اعداد تشخیص داده شوند. نشانه dili احتمالا از نشانه di$i ناشی شده است ، وتنها صدای مختلفی از$ di است . بعنوان کلمه درست عددی، بدون هیچ  تقریبی، معنی ظاهری برای آنها$ di بکار برده میشود.


مثال: $ar-gal-di$ بمعنی" 1 sar بزرگ " ( بند300 دیده شود.) ؛ یا$  bur-di( فهرست شده بصورت $bur-di-i ) بمعنی" 1 bur " منبع Vok. Ass. 523 kol. 269 ؛ یا geme-di$-ám بمعنی " 1 کنیز" کتیبه استوانه B 323 از گودا ؛ بعلاوه دقت گردد، که معنی اصلی " یک یک ، تک تک" عنصرجمع didli ( <; dil-dili) است. بند149 دیده شود. نشانه a$(a) (صورت تقریبی u$u )است، که  برعکس بیشتر معنی مفرد را دارد.

مثال isag-a$-e…nu-… بمعنی " هیچ شاهزاده ای ...." کتیبه مجسمه B 71 از گودا ؛ یا mu-a$-a بمعنی" تنها در یکسال" کتیبه استوانه A 231 از گودا ، و بویژه به معنی a$(-a)-ni(-d) بمعنی" تنها او"( از نظر لفظی ، "در تنهائی او") ؛ یا u$u-zu(-d) بمعنی " تو تنها" ( بند 309 دیده شود.) وغیره ، اس.
293/2 - نشانه limmu بمعنی عدد" چهار" در دوره های موخر سومری یافت شده است، هنگامیکه آن نشانه پسایندی ak- را داشته باشد، مصوت انتهائی u به لطف وجود a از ak- گرفته میشود.


مثال:nig-úr-limm(u)-a(k) بمعنی" چهار پایان" ، از نظر لفظی" ازچهار پا" معنی میشود، منبع 5 R 50 kol. 115 ;kol 252 ; CT 25 f.44 ؛ یا esir-ka-limm(u)-a(k) بمعنی " چهار راه" از نظر تحت اللفظی " راه چهار سو" ، در CT 19, 27( K 2061. K 5452) kol. 27 باوجود این مثال ها باز هم بند 294 ملاحظه گردد، سپس از آنچه نزدیک به limmu ( = limm-u) میباشد، بازهم یک صورت مختصر lim(m) باقی می ماند.

 

294/3- هنوز با اطمینان کامل نمی توان اظهار نظر واحدی در مورد گسترش اعداد اصلی بوسیله یک مصوت (به قاعده مصوت a ) که پیش از کلمات عددی فعلی با تک تک ضمائر ملکی یافت میشود، بیان کرد، در آنجا عددحرفی مفهوم یک عدد اسم معنی(اسم ذات) را دارد. ( بند ff 307 ) .

مثال: ennun-e$$-a-bi-ta ( با آوانویسی -e$-$á-bi-ta ؛ وصورت دیگر ennunn-a(k) e$-ám-bi-ta ) ( این m بروشنی بوسیله تحلیل b بدست می آید، که بوسیله مفهوم مصوت های  پیشرفته ،  بوجودمی آید.) بمعنی " در سه پاسدارخانه" از نظر لفظی " در سه بخش نگهبانی" ، در CT 16, 42ff.70 ؛ یا با هجانویسی tukul-min-na-bi بمعنی " 2 توکول، دو گرز" منبع Yale Voc.135 ؛ یا ( با هجا نگاری) la-al-min-na-bi بمعنی" 2 lal " همانجا سطر 209 ؛ یا bar-te-en-min-na-bi بمعنی " 2 bar-tenû " همانجا سطر 296، واغلب در فهرست نام اعداد ؛ یا mu ká-gal-a(k) (ká-gal) min-a-bi Ma$gan-$sbra† ( $à(g)-Ma$gan-$abra-ki) mu-n-du3-a بمعنی " سالی ( نامیده شده ) که ( ریم – سین) آن دو دروازه یزرگ را در " ماشگان – شابرا" ساخت." در سالنامه سال 8 سلطنت " ریم – سین" (CDSA S 26). باز هم صورت u$u( = u$-u <; u$-a) در u$-u-zu(-d) بمعنی " تو تنها " از نظر لفظی بمعنی" تو در تنهائیت منحصر بفردی" 4 R 9 Vs.53 ؛ در چند مورد باز هم مثال A$-ni بمعنی " او تنها" وجود دارد. HGT 66 kol. 11-3 ؛ یا بصورت a$a-ni ( <; a$-a-ni-d) با ارزش آوائی a$a برای A$ ( مثلا در فهرست لغت a$-a, در HGT 111 kol. 423) اضافه شده است.

احتمالا آن خود درکنار این صورتهای گسترده در یک ساختار برحسب نوع اسم فعل انتزاعی( ذاتی) از a- ایجاد شده است.( بندff 693) ؛ یا بهمین طریق مثال e$$-a ( = e$-a) بمعنی" سه تائی" بجای " سه تا بودن" بعنوان ساختار اسمی انتزاعی برای یک e$ فعلی بمعنی " سه تا بودن" تصویر میشود. آنجا برعکس صورت e$ احتمالا بعنوان اسم فاعل فعل لازم بمعنی " یک سه تائی بودن" درک میشود.

علاوه بر مثالهای ذیل، بازهم ترکیباتی از ساختارهای کلمات LAL و LAL-a در کنار وجوه افعال وصفی لازم در بند های 687 و 712 آورده شده اند.

برای ساختار LAL-a خارج از بستگی با ضمیر ملکی ، دگرگونی از -dil-dil(i) ، به صورت -didli ( برابرعنصر جمع وازنظرلفظی بمعنی " یک به یک" بند149 ) در dil-dil-a- در دوره جانشینان " سامسوایلونا مشاهده میشود. بازهم dili ( < di$i) نزدیک به $ diبمعنی " یکی" پس در اینجا شاید حالا دیگر هرکس مجاز باشد ، که ساختار بصورت LAL-a (dil-i < dil-a) نشان دهد. ( بند های 23 و89 دیده شوند.) و همینطور شاید ، باز هم limmu بمعنی " چهار" ، (< lt; limm-a از جایگزینی یک a به جای u برحسب یکی از حروف لبی ریشه کلمه را کامل کرده است. بند 723 دیده شود.) از یک چنین ساختاری برای یک ریشه lim(m) وlam(m) برگزیده شده باشد؛ یا مثلا برای آخرین مثال e$lam $معادل اکدی kibrâtu بمعنی " چهار اطراف عالم" از نظر لفظی درست بمعنی " چهار برادر" است، منبع 2 R 47 Vs. kol. 227 ؛ آیا بازهم ussu بمعنی عدد"هشت" احتمالا بصورت uss-u ( <; uss-a) تجزیه شده است ، در آنجا در کنار us(s) احتمالاً یک تغییر شکل از i-e$ ( = 3+5) نشان داده شده است، باید هنوز هم موقتاً باید این پرسش تردید آمیز تلقی شود. برای نشانه min بمعنی عدد " دو" باز هم منهای ترکیب آن با -bi صورت min-a در عبارت gi$-u-min-a ( با هجانویسی -me-na ) بمعنی " دو gi$-u " وجود دارد، منبع Vok. Ass. 523 kol. 414. ؛ یا همانجا برای imin imin-e در ( نوشته ) û(d)-imin-ne-è$ ( بجای -$ù ) بمعنی " در مدت هفت روز" منبع کتیبه استوانه B 1719 از گودا، همیشه برحسب فهرست لغات دوره های تاریخی کاربرد i-a بمعنی عدد" پنج" در کنار ساختار LAL-a بکاررفته  است، برای این صورت اختصاری i ترکیب i-min بمعنی عدد" هفت" ( 2+5) و i-limmu بمعنی عدد" نه" وجود دارد، زیرا بازهم ارزش آوائی همان نشانه iاست،( در اصل برای عددپنج استفاده میشود.) و کمی دورتر ارزش آوائی I با نشانهای iá ، (از سوئی دیگر برای عدد پنج بکار میرود.) درنگارش اکدی igigi بعنوان   í-gî-gî برای مقایسه کردن است. ( یک ساختار انتزاعی e$-e از e$ بمعنی " سه" احتمالا باز هم در جلو اسم واحد سطح e$e معادل اکدی ebel قرار دارد، منبع Vok. Ass. 523 kol. 21.2 ، که بمعنی " سومین جزء، ثلث" bur سنجیده میشود، طبیعتاً در اینجا، e$-e میتواند بمعنی " ثلث" و تنها بمعنی " یک سوم یا ثلث" باشد.

295- ه – نظام کاربرد های اعداد .


1- نظام عددی سومری بر اساس ساختار توانهای ده بنا نشده است ، بویژه از توانهای عدد60 درست شده است .

مثال : 600= 1 = $di ؛ یا 60= 60 =$ge ؛ یا 60*60= 3600= ár$ ؛ یا60 بتوان 3 =216000= $ár ge$ ؛ یا ?ár-gal $؛ یا 60 بتوان 4= 12960000= ؟ چه در اصل معنی نامگذاری " توان عدد" مرتبط با نشانه آن است.، از اینرو ، ár $معنی " دایره" وشاید$  geمعنی " چوب، چوب دستی" یا چیزی شبیه آن را داشته باشد؛ بنابر این هردو توان عددی (پایه 60 ) بالا احتمالاً برحسب نشانه ها، با آنچه آنها در نوشته هستند، نسبت داده میشوند. ( بند28) .

296/2- باوجوداین، درفاصله اعداد کمتر از 60 اعداد "دهگان" دوباره تحت تقسیمات دیگر هستند، و در داخل 10 احتمالا یک چیزی هم چون 5 ( معادل پنج انگشت دست) ساخته میشود، چه خود در داخل آن نشان داده شده اند، که 6،7 و9 ( وشاید 8) بوسیله افزودن واحد های کوچکتر به 5 ساخته میشوند.( 1+5 =$ ia-a ؛ ویا 2+5= ia-min ؛ یا 4+5 = ia- limmu )همینطور هم ninnû بمعنی" 50" بوسیله افزودن عدد40( = nimin با انباشته شدن بصورت nin2 ) و عدد10 با تلفظ u حاصل میشود، درحالیکه ، در nimin بمعنی "40" یک ضرب از 20(= ni ) و 2(= min ) وجود دارد.

297/3- بیشتر توانهای عددپایه 60 در محدوده اعداد2-10 قرار دارند، که$  géبعنوان متغیر پایه دنبال ، و( همینطور هم برای ge$-u بمعنی"600" ) حساب میشود.

مثال: لغت gi$-limmu ( معادل اکدی iribt $u$î ) مساوی "240" ؛ یا gi$-ia ( معادل اکدیhan$t $u$î ) مساوی" 300" ؛ یا      $gi$-a مساوی "360" ؛ یا gi$-umun مساوی" 420" ؛ یا gi$-ussu مساوی "480" ؛ یاgi$-ilimmu مساوی "540" ؛ یا gi$-ú مساوی" 600" میباشند. منبع Vok. Ass. 523 kol.2.4.6.8.10.12.13. ؛ یا مانند mu$ (= mu-u$) –ia-bi بمعنی " این 300 تا" ، در SBH 50 Rs.24 ؛ یا مانند mu$( = mu-u$)-ú-bi بمعنی " این 600 تا" همانجا سطر25 .

298/4- در مقابل ge$-ú مساوی "600" برحسب منبع Vok.Ass. 523 kol. 414017. ، مجدداً بعنوان واحدی دیگر درنظر گرفته شده است، و اکثراً مضربهای مربوط به آن در محدوده ضرب در اعداد 2تا 5 مشاهده میشوند.

مثال: لغت ge$-ú-mena معادل اکدی ina nîr$ مساوی " 1200" ؛ یا$ gi$-ú-e مساوی" 1800" ؛ یا gi$-ú-limmu مساوی " 24000" ؛ یا gi$-ú-iá مساوی " 3000" میبا شند. بعلاوه در نظام عددی اکدی عدد "600" ( nîr,nêr ) هم یک واحد تعیین شده است ، و گذشته از آن ، اکثراً ge$-ú در نوشته ها بوسیله تکرار نشانه های ge$-ú نشان داده میشود.

299/5-عددsar برحسب منبع CT 12,24 kol. 2 با اعداد معین 1تا60 محاسبه میشود.

مثال: لغت ar-ú$ مساوی " 10 sar " = 36000 ؛ یا ar-nis $مساوی" 72000" ؛ یا ar-u$u $مساوی "108000" ؛ یا $ar-nimin مساوی " 144000 " ؛ یا ar-ninû $مساوی " 180000" ؛ یا $ar-ge$ مساوی " 216000" در 2-6 CT 12,24 kol. 2، آیا آنها دراین وضعیت هنوز هم برای اعداد گسترده تری محاسبه میشوند، ازکتیبه های خط میخی ، چیزی ظاهر نشده است، اماعدد 120sar مشاهده میشود، عدد eusebius در گزارشهای Berosus برای دوره های سلطنت شاهان اساطیری داده شده است. از لحاظ قاعده این سلاطین انسان هستند ، اما ، هنگامیکه مدت سلطنت آنها با$ar-ge$ یاar-gal  $مشخص شده است ، پس برحسب argal$ محاسبه شده است.

300/6- توانهای واحد های $ gé ، و ar$ احتمالا گاه گاهی هم با کلمات عددی $di بمعنی عدد" یک" برای بیان $ge$-di بمعنی " یک- گیش" و $ar-di$ بمعنی " یک sar " ترکیب شده اند.( مثلاً بازهم نشانه واحد سطح " 1 bur " بصورت bur-di$ ( = bur-di$-i) در Vok. Ass. 523 kol. 269 ؛ ویا bur(u) ( = bu-ru) " 10 bur " در CT 12, 1ff kol. 237. ) آورده شده اند. عدد ar $به تنهائی بوسیله 1 ár-ám $بمعنی "1 سر- ام = 3600" نشانداده شده است. منبع BE XX 1 Nr. 24 kol. 61 . در مقابل می توان تصور کرد، که احتمال بیشتری وجود دارد، تاar-gal  $، بروشنی بخاطر ترکیب خود با خصوصیات اسمی صفتی بهتر حفظ شود، زیرا با عددحرفی 1 پیوند داده شده است؛ مثال: لغت $ar-gal-di$ بمعنی "یک sar بزرگ" در CT 12, 24 kol. 27 .


301/7- راجع به روش و طریقه مفاهیم افزایشی اعداد ,مراتب متفاوتی ، مانند مثالهای برای هریک با یکان ومضرب های دهگان وغیره ,[,وجود ندارد ،و تاکنون  دقیقاً سخنی گفته نشده است؛ و بازهم راجع به این قضیه، که آیا ترکیب مناسب اعداد در نظام نگارشی اعداد هم ، در زبان گفتاری همیشه عدد بزرگتر قبل از عدد کوچکتر آورده میشود، یا برعکس عدد کوچکتر همیشه اول هستند، منبعی وجود ندارد.گفته میشود، یا شاید باز هم تنها بخشی از آنها قبل از اعدادبزرگ آورده میشوند. ولی باوجود اینکه ، امکان رها کردن مذکورات اولیه برای تمایز گذاشتن وجود ندارد، ولی آیا محاسبه جمع یا ضرب برای ایجاد ترکیب کلمات جدید عددی بکار میروند؟ ؛ مثلاً ge$-u مساوی"600" حالت مضروبی 600 =60*10 معنی میدهد ؛ ( بند 297 دیده شود.). درعوض  حالت افزایشی 70=60+10 قابل درک است.  ( احتمالادر یک وضعیت متفاوت  ممکن است، حداقل بااعداد کوچک ، این حالت تنها برای رابطه ضرب درنظر گرفته شوند. و در رابطه جمع بوسیله یک نشانه پسایندی (نزدیک به $ù- بمعنی " به - اضافه آن" بیان شده اند. زیرا از طرف دیگر طبیعتاً باز هم رابطه ضرب ، هنگامیکه ضروری باشد ، بوسیله ara بمعنی" دفعه، بار" یا مشابه آن میتواند ،مسئله را  روشن کند.. ). برحسب فهرست لغت شیکاگو 1 (ZA IX S. 219)8-11 :

,,(=i-gi)-u-gall-bi       igi-10-gál-bi


,,(=i-gi)-u(=ú?)-$u1-mi-in-nu-,,(=gal-bi)      igi-12-gál-bi

,,(=i-gi)-u(=ú?)-$u1-ia-,,(=gal-bi)       igi-15-gál-bi

,,(=i-gi)-u(=ú?)-$u1-á$-a2-,,(=gál-bi)      igi-16-gál-bi

,,(=i-gi)-u(ú?)-$u1-us-su-,,(=gal-bi)      igi-18-gál-bi

(1 به این نحو بدرستی بجای ku نسخه خوانده شده، درحقیقت دوباره ku اصلی ارائه میشود، سپس یا نویسنده خود با تالیف فهرست لغت بوسیله نگارش سومری اضافه پسایندی $ú- میتواند تاثیر گذار باشد، یا میتوان بیان کرد ، که در دوره سومری جدید اولیه حرف اضافه $ú -بشیوه ای نادرست دراصل بصورتku  –آورده شده است. بویژه علاوه برآن هم دقت گردد ، که عبارت نام نشانهá-a-a-ak-ku-i-ga-i-gub <; $à(g)-a(ii)a-$ú-igi-i-gub$) بمعنی" دراین" a(u) ، igi وارد شده است." ، Br. 11710 ( مثلاً بازهم Br. 968 و علاوه برآن 2931 , 5740 و9646 )، درحالیکه بدون تردید احتمالاً بازهم یک رجعت به اصل درعبارت à(g)-a(ii)a-k-a-igi-i-gub$ ( وغیره) در ظاهر میتواند مشاهده شود.) (2 در این سطر á$-$á دریک مورد قرائت نادرستی ارائه شده است.)

درعمل حدس زده میشود، که این رابطه جمع بوسیله حرف اضافه -$ù بیان خواهد شد.

302- و- ارقام همراه کلمات عددی.محاسبات مورد بحث قرار گرفته تنها همراه با کلماتی برای عدد " یک" نیست، بویژه باز هم در کنار سایر کلمات عددی در حالت مفرد نیز وجود دارند. (بند134 دیده شود.) همینطورتصویر جمع با اعداد حروفی ویژه بیان نشده اند، زیرا که موجودیت آنها از طریق  درک فوق العاده ای خارج ازحد موجودعملی است. مثال ها در بند زیر دیده میشوند.

303- ز- مکان عدد.


1- معمولا تحت وضعیت استقرار اعداد اصلی بعنوان صفتی یا بطور دقیقتر بعنوان بدل- اسمی یا اسمی – عطفی دگرگونی اسمی برحسب مثال های زیر است.

مثال: à(g)-lù-$ar-ta $u-ni ba-(n-)ta(-n)-díb $بمعنی" بیش از3600 مرد به دست او اسیر شدند." کتیبه ظرف سنگی 110 از "انتمنا" ؛ یا à(g)-lù-$ar-ta e(m)ma-(n-)ta(-n)-díb $بمعنی " بیش از 3600 به دست او اسیر شدند." کتیبه مخروط " اورکا گینا منبع BC 85.6 ؛ یاà(g)-lù-$ar-ge$-ta $u-ni ba(-n)-ta-n-díb $بمعنی " بیش از 216000 مرد بدست او اسیر شدند." کتیبه مجسمهB 310.11 از گودا ؛ یا na-imin-é-e-URUDU b-a-bi بمعنی" هفت لوحه سنگی کتیبه دار خود را در معبد گذاشت." کتیبه استوانه A kol. 291 از گودا؛ یا dumu-ma$-imin-Bau(-k)-me($) بمعنی " فرزندان هفت قلوی Bau " کتیبه استوانه B 1111 از گودا ؛ یا û(d)-imin-ám $e la-ba-‹ar بمعنی " هفت روزاست، که هیچ بهره ای بابت غله داده نشده است." ( یا" هیچ غله ای آرد نکرده است.") کتیبه مجسمه B 730 از گودا؛ یا ríg,-ur-sag-a$3,-$ù mu-na(-n)-dím بمعنی"برای گرز جنگی او ، سه کله شیر( فلزی؟ ) ، نصب کردند. " کتیبه گرز جنگی A 33.4 از گودا؛ یا mu alam-11-kù(g)-babbar ù alam-1-gu$kin é-(d)Utu(-k)-$ù i-ni(-n)-tur-e بمعنی" سالی که (پس از آن نامیده شده سین- ایکیشام شاه،) یازده مجسمه نقره ویک مجسمه طلا در معبد خدای آفتاب ( شماش) گذاشته است." منبع کتیبه سالنامه سلطنت " سین – ایکی شام " در CDSA s. 20. .

304/2- درجداول و فهرست های تعدیل شده محاسباتی، مانند حسابهای اقتصادی ، تجاری ، صورتحاب های معاملاتی واسناد حقوقی وغیره، این شیوه مرسوم است ، که خود از جهتی دیگرسبب گسترش کاربرد اعداد را در محاسبات شده اند. وتقریبا همیشه،اعدادرا قبل از اسم ها قرار میدهند،  چه در آنجا هم اعداد در شروع سطر ها  آورده میشوند. البته مسلم است، که بطور طبیعی وجود اعداد در ابتدای سطورکاربررسی وجمع را در امور تجاری آسانتر میکند.

مثال: 48ùz, 26-SAL.Á$ GÀS, 11-ma$-gal, 29más-NITA وغیره بمعنی " 48 ماده بز بزغاله دار، 26ماده بز جوان ، 11 بز... 29 بزغاله " وغیره در UDT 771-4 ؛ یا 1-gû(d)-$e, 1-udu-zal, 3-udu-$e. 3-udu-nita, 2-síl بمعنی " 1 گاو اخته( پرواری، گوشتی) ، 1 گوسفند ..< 3 گوسفند پرواری ، 6 بره گوسفند ، 2 بره " کتیبه مجسمه G 38-12. از گودا. مثلا باز هم در دوره سومری بعد عبارت 11-alam-kù(g) babbar ù 1-alam-gu$kin é-(d)Utu(k)-$ù i-ni-n-tur-a بمعنی " سالیکه ( نامیده شده) او 11 مجسمه نقره ویک مجسمه طلا در معبد خدای آفتاب ( شماش) گذاشت ." سالنامه " سین – ایدین نام" منبع CDSA S 20 ( وقریب به آن عبارت alam-11 –kù(g)-babbar ù alam-1-gu$kin) است.

305- مقیاس ها و وزنه ها خود ارقام از پیش تعیین شده ای را هم رایج کرده اند، که آن هم معمولا زبان گفتاری شایع شده است. از این رو خود عناوینی مانند  sila,gur,karû دارند،و تاکنون با این عناوین  تنها با اعداداز پیش تعیین شده ظاهر شده اند.

مثال: $ar-nimin-g¥r-gal بمعنی " 144 karû ی بزرگ " کتیبه مخروط " انتمنا" سطر25 ستون2 ؛ یا 1-gur-ām بمعنی " 1 kor" همانجا سطر21 ستون2 ؛ یا 70-$e-gur بمعنی " 70 kor غله"در بشقاب سه گوشه Ur-Nina, سطر 9 ستون3 ؛ یا 60 gun gi$-ma-nu بمعنی 60 بار( درست) چوب ارو" کتیبه مجسمه G 612. از گودا ؛ یا 24-mana-sìg بمعنی" 24 من ( وزنه) پشم" در TT 2882 . درکنا ریک عدد مقیاسی باید خود هنوز هم انطباق تاریخی آن دنبال شود ؛ زیرا مثلاً همراه با k¥$ بمعنی" گز( واحد قدیمی طول) " ؛ یا $u-bad بمعنی" وجب دست ( واحد اندازه قدیمی)" وgìn بمعنی" گن ( واحد پول ) " هنوزهم دردوره سومری کهنتر بطور معمول این مقیاس ها رایج بوده است .

مثال: ar-nimin-gur-gal $بمعنی " 144 karû ی بزرگ " کتیبه مخروط " انتمنا" سطر25 ستون2 ؛ یا 1-gur-ām بمعنی " 1 kor" همانجا سطر21 ستون2 ؛ یا 70-e-gur $بمعنی " 70 kor غله"در بشقاب سه گوشه Ur-Nina, سطر 9 ستون3 ؛ یا 60 gun gi$-ma-nu بمعنی 60 بار( درست) چوب ارو" کتیبه مجسمه G 612. از گودا ؛ یا 24-mana-sìg بمعنی" 24 من ( وزنه) پشم" در TT 2882 . درکنا ریک عدد مقیاسی باید خود هنوز هم انطباق تاریخی آن دنبال شود ؛ زیرا مثلاً همراه با uk$ بمعنی" گز( واحد قدیمی طول) " ؛ یا u-bad $بمعنی" وجب دست ( واحد اندازه قدیمی)" وgìn بمعنی" گن ( واحد پول ) " هنوزهم دردوره سومری کهنتر بطور معمول این مقیاس ها رایج بوده است .

( تذکر- نشانه سومری gin2 که یکی از واحدهای شمارش سکه و غیره است ، در گویش های شمال خلیج فارس با دو تلفظ "گن، وگند" gen وgend معنی " دانه، تکه ،.." را دارد. این واحد در این گویش ها کاربردی برای نشان دادن دانه های " خرما، تکه های کوچک گوشت قورمه شده .." را دارد. مشاهده میشود در سومری 60 گن یک " من" است . ولی وزنه های "من" شهر های مختلف سومری با هم متفاوت هستند. دلیل آن نوع خرمای هر شهر است . که وزن 60 عدد از خرمای هر شهر با شهر دیگر متفاوت است.این واحد وزن که دراصل وزن یک تکه نقره یا طلا را به اندازه یک دانه خرمای محلی تعیین میکند، در منابع غربی به غلط  " شکیل" نامیده شده است. و واحد وزن "من" که برابر 60 "گن" است ، "منا" مانند حالت جمع در گویشهای شمال خلیج فارس "من+ آ" بمعنی " من ها" یعنی بیش از یک من است . واگر یک من باشد . تنها مصوت انتهای "منا" مانند گویش های شمال خلیج فارس باید بصورت "منه" بمعنی " من است" تلفظ شود.).

مثال: ku$-5-ām بمعنی" 5 گز" در کتیبه سنگی ( اسل) لاشخورها سطر 9 ستون5 از Eannatum ؛ یا k¥$-5, $u-bad-1 بمعنی " 5 گز و 1 وجب" همانجا سطر12 ستون5 ؛ یا kù(g)-gìn-5-ām بمعنی " 5 گن ( سکه پول) نقره)" کتیبه بشقاب بیضی سطر 21 ستون 1 ؛ یا kù(g)-gìn-1-ām بمعنی " 1 گن نقره " همانجا سطر 19 ستون2 . این مقیاسها در دوره قدیمیترین پادشاهان لاگاش رایج بوده اند.

مثال : 10-ku$-ám بمعنی 10 وجب" در کتیبه مجسمه Ur-Bau 34 ؛ یا 30-k¥$-ám همانجا سطر6 ستون 3؛ یا gi$-erin gid-$bi 60-ku بمعنی " چوب سدر ( سرو کوهی) 60 وجب طول" کتیبه مجسمه B 530 از گودا .

همراه با هر مقیاسی ، بجای مفهوم مقیاس ،  همیشه خود عدد دنباله مقیاس بکار برده میشود.

مثال: 2-ban(d)-min بمعنی 2 بند " یا " 2 sutu " منبع Yale Voc.274. ؛ یا ban(d)-e$ بمعنی " 3 بند" همانجا سطر 275 ؛ یا bur-min بمعنی "2 بور" CT 12, 1ff.kol.324. ؛ یا bur-e$ بمعنی" 3 بور" همانجا 43.4 وغیره .
( تذکر دراین مثال ها اعداد بایدد قبل از حروف خوانده شود. م ).

306/3- تاحدی  گاهی  هم عدد  از دیگر زمینه های از پیش تعیین شده تبعیت میکند .بگذارید ، در این مورد خود هنوز هیچ چیزبیشتری را بطور قطعی معیین نکنم . زیرا ممکن است ، مثال عدد پیش تر نهاده شده مربوط به عدد معمولی موجود باشد ، باوجود این، عدد ویژه باید با تاکید تعیین شود. در عبارت 7-ká-bi بمعنی " 7 دروازه آن" ( یا " این 7 دروازه " ) منبع HGT 75 kol. 230 و 7-gi$-ig-gi$-er[in-bi?] بمعنی " 7 دروازه چوب سرو کوهی( سدر) آن" همانجا kol. 35 .


احتمالا از این جهت عدد 7 از پیش تعیین شده است. ( آیا منظور نویسنده تعیین عدد 7 با توجه به سنن سومری ها بوده است.؟ مترجم). برای اینکه بلافاصله قابل تشخیص است ، که ضمائر با اسمی ها محاسبه شده اند ، و با عدد متصل نمیشوند، همینطورهم حداقل عبارت بصورت ká(-k) imin-bi بمعنی " هفت دروازه " ( بند307) نباید خوانده شود.

307- ح – بعنوان حالات اسمی ( در معنی" سه بخشی، سه تائی، سه گانه" ، " چهار تائی" ونظائر آن میتوانند، از اعداد اصلی ، در عوض برحسب بند 294 بوسیله پیوستی از a -اسم ذات را ساخته ( مثلا : e$$-a بمعنی "سه تائی" ) بانشانه جمع اضافه ملکی و جمع ضمائر ملکی ( همینطور هم مثلا برای عبارت e$$-a-bi بمعنی "سه تائی او" ) پیوند میشود، یعنی به ارتباطی اشاره میکند، که شمارش شخص یا یک چیز معین چند تائی متعلق بهم را میسازند ؛ این ترکیب ، به این جهت هم همیشه توان شناسه را دارد. مثلا اکثراً عبارت imin-anene, imin-bi, imin-bi-ne, imin-binene بمعنی " این هفت تا" همان هفت اهریمن شرور شناخته شده میباشند. ASK 9 Vs.10. ,CT 16, 19ff.27.142 .

و اغلب آنها، با مفهوم عدداضافه ملکی، پیوند مناسبی میشوند، که در آنجا آن  مفهوم اصلی را نشان میدهد،و همیشه قبل ازآن می آید ، ولی باید برحسب بند 161 بوسیله ضمائر ملکی دوباره پذیرفته شوند.

مثال: (d)ubd-a(k)-limmu-bi  بمعنی " خدای چهار اقلیم عالم " از نظر لفظی بمعنی " جهات چهار گانه عالم " ، یا مثلا در عبارت lugal-(d)ubd-a(k)-limmu-b(i-)a(k) بمعنی " شاه جهار جهت عالم " در کتیبه سنگ وزنه " شو – سین" سطر 5 ؛ و در مُهر A 14 از او؛ ( واغلب ) ؛ مانند عبارت dimmer-gal-gal ninnû-nene,dimmer-nam-tarr-a(k)imin-(a)nene,(dingir-)a-nunn-a(k)-ann-a(k) (dingir )a-nunn-a(k)-ki-a(k) mu$-ú-bi بمعنی " 50 خدای بزرگ ، 7 خدا ، 300 "انوناکی " آسمانها و 600 آنوناکی زمین به حکم تقدیر تعیین شده اند، " در SBH 50 Rs.22-25. .

309- تناسبات ترکیبی کلمات عددی $a بمعنی " عدد یک "، " شماره یک"، بجای عبارت انتزاعی a$-a با ضمائر ملکی ، همینطور مثال a$-ni ( a$-a-ni) بمعنی " شماره یک او " ، " واحد او" ، به مفهوم بیان شده " او به تنهائی " وغیره، و یقیناً، مثلا برای کاربرد های ساده این ترکیب بعنوان فاعل یا مفعول ، بجای باز هم بدل اسمی ها کمک میکند ، باوجود این ، باید گفت ، حداقل تاکنون این موضوع اثبات نشده است؛ زیرا براستی عبارت کهن a$a-na ( <; a$-a-ni-a) و aga-ba (<; aga-bi-a) بمعنی " دریک تنهائی برای وجود او " = " او بتنهائی" درست بازهم مانند عبارت a$a-ni, a$a-zu  ,و ترکیبات پسایندی موجود وغیره میشود،، همینطورمثالهای اولیه از a$-a-ni(-d) ( <; a$-a-ni-da) بمعنی " در یک تنهائی برای وجود او" برابر اکدی edi$$i$u درک شده اند.

مثال: d)Enlil a$(-a)-ni(-d) dingirr-am بمعنی " انلیل تنها خدا است." HGT 66 kol. 11-3 ؛ یا مانند umun-an-ki-a-a$-ni(-d)-ma‹-ám بمعنی " آن سرور در آسمان وزمین تنها بلند مرتبه است." 4 R 9 Vs.1 ؛ یا mae a$(-a)-mu(-d) بمعنی " من ٍ تنها" در Br. 17 ؛ یا مانند zae u$u-zu ( < a$-a-zu-da) ma‹-men (!) بمعنی " تو تنها بلند مرتبه هستی." 4 R 9 Vs.53 ؛ یا در عبارت aga-zu(-d) nam-en-bi â-a-b بمعنی " تو تنها فرمانروای او هستی." RA XI S. 14436(=18) ؛ یا $am-…-edinn-a-a$(-a)-n(i-)a-mā بمعنی " در دشت تنها علف .... میروید." 4 R 3 kol. 132 ؛ یا aga-b(i-)a بمعنی" او تنها" در 5 R 3028cf ( فهرست لغات) .
پایان بخش نخست. شاد باشید.

هیچ نظری موجود نیست:

ارسال یک نظر